WormerWonen laat bewoners meebeslissen over het lot van hun woningen

26 november 2017

Duidelijke communicatie en écht luisteren vormen de basis tijdens zogenaamde co-creatie

Ze worden Plantsoenen of liefkozend Plantsoentjes genoemd: de drie hofjes met eengezinswoningen in het Schepel-, Kerkuil- en Veerschuitplantsoen, centraal in de gemeente Wormerland. De woningen verkeren momenteel in de beginfase van een even grootschalige als broodnodige renovatie die er onder meer voor moet zorgen dat de huizen verduurzamen en derhalve weer 25 jaar mee kunnen. Nu komen dergelijke werkzaamheden wellicht vaker voor – de manier waarop het onderhoud tot stand is gekomen, is minder frequent. De renovatie is het resultaat van wat woningcorporatie WormerWonen omschrijft als co-creatie: een wisselwerking tussen deskundigen en bewoners, waarbij huurders zeggenschap krijgen over het onderhoud aan hun eigen woning. ‘En als we zeggenschap zeggen, dan bedoelen we ook echt zeggenschap’, stelt Kevin Groot, hoofd van de afdeling Wonen.

 

November 2017. Na tal van bewonersavonden, projectvergaderingen en informatiebrieven heeft de Heemskerkse aannemer Coen Hagendoorn Bouw de omvangrijke renovatie van de Plantsoenen eindelijk in gang gezet. Een essentiële renovatie, want het energielabel van de woningen moet rap richting de A, wil men spreken van een duurzame woning. En daar is nogal wat voor nodig. ‘Vervanging aluminium kozijnen door kunststof, een ventilatietoestel met warmteterugwinning, minder tocht…’, somt Kevin Groot op. ‘Vrijwel de gehele buitenkant van de woningen wordt vernieuwd.’ En Kevin kan het weten: hij is, als hoofd van de afdeling Wonen namens WormerWonen, sinds het voorjaar van 2016 flink in de weer met de verbouwing van de Plantsoenen – en dan met name met de manier waarop de renovatie tot stand is gekomen. Co-creatie, wordt het genoemd. ‘Een omgeving waar deskundigen en bewoners samen streven naar het gewenste resultaat, op basis van gelijkwaardigheid’, zo omschrijft projectregisseur en collega Ron Kerssens het fenomeen. ‘Want, beargumenteert hij, bewoners zijn belangrijk. Je hebt ze hoe dan ook nodig tijdens zo’n operatie. Dan kunnen we ze toch net zo goed bij het proces betrekken?’

 

Klankbord versus co-creatie

Het is niet de eerste keer dat WormerWonen bewoners intensief betrekt bij dergelijke projecten. Eerder schakelde de vereniging de hulp van ervaringsdeskundigen in tijdens het nieuwbouwproject rondom de Molenbuurt. En toch is het de eerste keer dat WormerWonen het op deze manier aanpakt. ‘In het geval van de Molenbuurt werkten we meer met een klankbordgroep’, aldus Kevin. ‘Maar er is een wezenlijk verschil tussen een klankbordgroep en co-creatie. Bij eerstgenoemde leg je iets neer, poneer je een bepaalde stelling, en laat je bewoners daar vervolgens over meepraten en -discussiëren. Die feedback is dan van invloed op het verdere proces. Maar in het geval van co-creatie zijn bewoners letterlijk betrokken bij iedere stap in de totstandkoming van zo’n verbouwing.’ ‘Wij scheppen alleen de randvoorwaarden’, voegt Ron toe. ‘Zoals het budget, de start- en einddatum. De verdere invulling – die varieert en is afhankelijk van waarmee huurders komen.’

 

Het gehele co-creatieproces kwam tot stand nadat WormerWonen bewoners van de Plantsoenen inlichtte over het lot van hun woningen. Samengevat: Er werd niet gesloopt, maar er moest wel ingrijpend worden vernieuwd. Hoe – daarover moest nog over worden beslist. Belangrijker: Daar waren bewoners voor nodig. En één van de gegadigden die gehoor gaf aan deze oproep was Agnes Hussaarts, als lid van onder meer de bewonerscommissie en huurdersvereniging geen vreemde in het meedenken en meebeslissen met de woningcorporatie. ‘Het was eigenlijk de nieuwsgierigheid die me prikkelde om me hier bij aan te sluiten’, legt ze uit. ‘Je wilt tóch weten wat er met je woning gaat gebeuren en dit was de uitgelezen kans om daar achter te komen. Als je dan ook nog hoort dat je mee mag praten én beslissen tijdens het traject, is de keuze snel gemaakt.’ Ze vond een medestander in Wendy Rot, een projectlid die zichzelf omschrijft als ‘gewoon een bewoner’. ‘Om de Plantsoenen heen zag ik verschillende panden tegen de vlakte gaan. Ik dacht eerst van – is dat ook ons lot? Tot WormerWonen aangaf dat er gerenoveerd ging worden en bewoners de kans op zeggenschap zouden krijgen. Toen heb ik me aangemeld. Om te weten wat er precies ging gebeuren, maar ook om te kijken of er wel sprake zou zijn van échte inspraak – en geen doen alsof.’

 

‘Géén huurverhoging!’

De uiteindelijke projectgroep bestond, naast de delegatie namens WormerWonen, uit zes huurders en een medewerker van de Woonbond. Laatstgenoemde schoof aan om ondersteuning tijdens deze nieuwe manier van aanpak te bieden en om leden te voorzien van het nodige, technische advies. ‘Hiervandaan zijn we begonnen met het uitzetten van de plannen’, licht Agnes toe. ‘Zo is er een enquête opgesteld, welke later natuurlijk ook is uitgezet. Hierdoor kregen we een helder inzicht in wat bewoners van de Plantsoenen nu eigenlijk van de renovatie verwachtten.’ Eén aspect komt daarbij duidelijk terug: huurverhoging. ‘En dan voornamelijk het gebrek daaraan’, aldus Ron. ‘Alles was leuk en aardig, zolang de kosten daarvan maar niet omhoog gingen. Het is vervolgens aan ons om te kijken welke mogelijkheden dan binnen het onderhoudsbudget realiseerbaar zijn.’ Daarin zijn de nodige, mogelijke vernieuwingen gesneuveld. ‘Zo waren er geluiden om ook direct de toiletten wat groter te maken’, vervolgt Agnes. Deze zijn momenteel namelijk vrij nauw. En ik moet zeggen – ik had het best lekker gevonden, zo’n ruimere wc. Maar dat bleek binnen de wensen van de bewoners niet haalbaar. De kosten werden te hoog en de ingreep te groot.’ En dus? ‘Dus hebben we elkaar maar verteld dat we de pot op konden’, knipoogt ze. ‘Maar in alle gekheid: we zijn het daardoor toch redelijk snel met elkaar eens geworden. En dat in een relaxte, informele maar tegelijkertijd ook resultaatgerichte sfeer. Niet onbelangrijk.’

 

Aannemersstrijd en duidelijkheid

De daaropvolgende fase van het co-creatieproces stond in het teken van het bepalen welke aannemer de afgesproken werkzaamheden uiteindelijk mag gaan uitvoeren. Ook daarin benadrukt Kevin het belang van echte inspraak. ‘Noem maar op – wie kent er een aannemer? Zo is het simpelweg begonnen. Er is een beoordelingsmatrix opgesteld met daarin alle mogelijke criteria waaraan de aanpak van de aannemer moest voldoen. In deze matrix stonden negen punten omschreven die te maken hadden met de wensen van de bewoners. Dat ging bijvoorbeeld over de doorlooptijd, de hoeveelheid tijd die de aannemer in de woning nodig had, hoe de aannemer met de bewoners communiceert, enzovoort. Uiteindelijk zijn we tot een selectie van vier potentiële aannemers gekomen. Daaruit moest dan een gelukkige winnaar tevoorschijn komen. De projectgroep bleek door de goede aanpak van de bewonerscommunicatie en korte doorlooptijd unaniem in haar oordeel: het onderhoud aan de Plantsoenen moest worden uitgevoerd door Coen Hagedoorn Bouw uit Heemskerk. In mei 2017, grofweg een jaar na de totstandkoming van de projectgroep, presenteerde hij zichzelf aan de bewoners van de Plantsoenen.

 

Terwijl Coen Hagedoorn Bouw reeds is begonnen met werkzaamheden aan de spouwmuur en andere maatregelen die het energielabel van de Plantsoenen moeten opvijzelen, reflecteert Kevin alvast op de voorbije periode waarin co-creatie leidde tot hetgeen onlangs heeft plaatsgevonden: de start van een grootschalig renovatieproject. ‘Of het dé manier is om in de toekomst soortgelijke projecten aan te pakken?’, vraagt hij zichzelf hardop af. ‘Ik denk het eigenlijk wel. En ik denk dat het daarbij niet eens uitmaakt met welke woningen of mensen je te maken hebt.’ Hoewel Kevin beaamt dat de projectgroep van de Plantsoenen redelijk snel overeenstemmingen bereikte, verwacht hij dat ook minder unanimiteit uiteindelijk resulteert in een besluit waarmee iedereen kan leven. ‘Ik hoor wel eens geluiden dat een dergelijk project in een grote stad niet mogelijk zou zijn, maar daar ben ik het niet mee eens. Naar mijn idee is het voornamelijk belangrijk dat je open en duidelijk bent én dat je ook daadwerkelijk doet wat je de mensen belooft. Een heldere communicatie. Het heeft helemaal geen zin om mensen te laten meepraten, terwijl het eigenlijke besluit ergens in een achterkamertje allang is genomen. Openheid en duidelijkheid zijn key voor dit soort projecten.’ Agnes en Wendy beamen dat. 'Misschien hebben we ook geluk gehad met de samenstelling van de bewoners in de projectgroep en liep het proces daardoor in dit geval zo soepel', stelt Wendy. 'Hoe dan ook zijn wij er blij mee dat we als bewoners van de Plantsoenen door WormerWonen werden uitgenodigd om met hen samen te werken aan de renovatie van onze woningen’.

 

Tekst: Boy Tijbosch, journalist

foto: Josje Deekens